Mwynhewch Sir Ddinbych Ganoloesol

  • ymchwil

Safle 43

Llandyrnog

Eglwys Sant Tyrnog

Saif yr eglwys yng nghanol y pentref prysur, ac fe’i cysegrir i sant lleol. Yn ôl y traddodiad, yr oedd yn fynach o’r 6ed ganrif ac yn frawd i’r Santes Farchell o Ddinbych a Sant Deifar o Fodfari. Fel cynifer o eglwysi mawr lleol o ddiwedd y Canol Oesoedd, mae ganddi ddau gorff. Perthyn iddi gymeriad hynod iawn, yn bennaf oherwydd y gwaith adnewyddu ym 1876 – 8 gan y pensaer unigolyddol o’r cyfnod Fictoraidd, Eden Nesfield. Fe’i rendrodd â gro o liw pinc a gadawodd ei ‘nod masnach’ yn y tariannau crwn blodeuog ar blastr a gwaith coed y porth o goed, ynghyd ag ar y corau ac ar addurniadau eraill y tu mewn.

Y gwydr lliw yn ffenestr fawr ddwyreiniol yr eglwys yw’r nodwedd ganoloesol bwysicaf sydd i’w gweld yma; cafodd ei hail-lunio’n rhannol o ddarnau y daethpwyd o hyd iddynt yng nghist y plwyf neu o dan y llawr. Maent yn dyddio o tua 1490, ac mae’r prif banel canolog yn dangos y Croeshoeliad, a gwaed Crist yn llifo’n ffrydiau. Ar un adeg, arweiniai pob un o’r rhain at olygfa a ddangosai un o ‘Saith Sacrament’ yr eglwys ganoloesol. Mae ffenestri Saith Sacrament o’r fath yn hynod brin a dyma’r unig yn sydd wedi goroesi yng Nghymru; dim ond wyth a geir yn Lloegr.

Ar y ochr dde i’r groes, mae’r panel uchaf yn dangos offeiriad yn derbyn sacrament Ordinhad gan offeiriad, gyda sacrament Priodas islaw. Dengys mwy o baneli darniog i’r chwith berson claf sy’n gwisgo cap gwyn yn derbyn sacrament yr Eneiniad Olaf, ac uwchlaw mae ffigur yn penlinio o flaen offeiriad sy’n eistedd, yn derbyn sacrament Penyd. Mae gweddill y Sacramentau (Offeren, Bedydd a Bedydd Esgob) ar goll.

O gwmpas y paneli canolog y mae ffigurau’r apostolion, ac y mae’r paneli rhwyllog uchaf yn cynnwys portreadau o seintiau Cymru a seintiau eraill. Yn y paneli uchaf oll, y mae Sant Asaph a Sant Deiniol (a bortreadir fel esgobion) yn sefyll y naill ochr i’r Forwyn yn cael ei choroni. Islaw iddynt y mae rhes o santesau (o’r chwith i’r dde) y Santes Farchell o Ddinbych; y Santes Wenffrewi o Drefynnon; Y Forwyn Fair a’r Angel Gabriel; Santes Frideswide o Rydychen a’r Santes Catherine, nawddsant merched beichiog, gyda’i ‘Holwyn Catherine’. Yn ogystal ceir cist sydd wedi ei naddu o goed derw, sy’n rhyfeddol o goeth. Mae llyfryn defnyddiol ar gael sy’n llawn gwybodaeth am yr eglwys hynod hon.

Mae allwedd ar gael ar gyfer yr eglwys.

TafarnSiopSwyddfa'r Post

yn ôl i coppa

Manylion o ffenestr 'y saith sacrament', Llandyrnog