Mwynhewch Sir Ddinbych Ganoloesol

  • ymchwil

Safle 32b

Dinbych

Y Dref Gaerog,

Fel holl gestyll Edward, ni fwriadwyd i Gastell Dinbych sefyll ar ei ben ei hun. Wrth ochr y cestyll, sefydlai’r brenin, neu ei is-gapteiniaid (fel de Lacy) drefi caerog ar gyfer mewnfudwyr o Loegr a fyddai’n gwasanaethu’r gaer ond hefyd a fyddai’n bresenoldeb trefedigaethol yn y Gymru orchfygedig. Daeth teuluoedd o ystadau de Lacy yng ngogledd Lloegr i Ddinbych, felly wedi eu temptio gan dir rhad a breintiau masnachol. Amddiffynnid eu handeddiad (neu ‘fwrdeistref’) o’r cychwyn gan wal gaerog dros gilomedr o hyd (1,200 o lathenni) ac fe’i hamddiffynnid gan bedwar twr a dau borth. Mae un o’r pyrth hyn, Porth y Bwrdeisiaid, gyda’i ddau dwr cadarn, wedi goroesi tan heddiw, ynghyd â’r rhan fwyaf o’r wal. Mae’r rhan fwyaf trawiadol y gall ymwelwyr ymweld â hi yn rhedeg o Dwr yr Iarlles i Dwr y Coblyn a amddiffynnai ffynnon bwysig. Ychwanegwyd yr amddiffynfeydd hyn yn ddiweddarach, ar ôl terfysgoedd y Cymry ym 1294, a daethant i chwarae rhan bwysig ym mrwydr olaf y castell.

Fodd bynnag, erbyn hyn bydd ymwelwyr wedi sylwi bod llawer o’r tir o fewn mur y dref yn dir agored neu’n dai gweddol newydd. Y rheswm dros hyn yw bod y dref gaerog, yn y pen draw, wedi bod yn fethiant, Ni lwyddodd y muriau i amddifyn y trigolion ym 1294, nac ychwaith yn erbyn cyrch Owain Glyndwr ym 1400, nac yn erbyn Jasper Tudor a’i filwyr o Sir Gaerhirfryn, a losgodd y dref ym 1468 – er bod y castell ei hun wedi gwrthsefyll y ddau ymosodiad olaf hyn. Nid yn unig hynny, yr oedd y dref gaerog ar ben y bryn yn gyfyng, yn oer ac yn anghyfleus; nid oedd yma gyflenwad dwr cyfleus ac yr oedd yn bell o’r briffordd. Erbyn 1305, yr oedd dwywaith nifer o dai y tu allan i’r muriau ag yr oedd y tu mewn; erbyn 1540 yr oedd y dref gaerog bron yn adfail ac erbyn 1586 fe’i gadawyd yn wag. Yr oedd y trigolion wedi pleidleisio gyda’u traed, ac wedi sefydlu tref newydd, sylweddol fwy a hynod lwyddiannus ar ei safle bresennol i lawr y bryn.

Atyniad twristaiddTafarnSiopSwyddfa'r PostGarej/PetrolCaffi/bwyty/man/ bwyta rhagor na thafarn

yn ôl i coppa