Mwynhewch Sir Ddinbych Ganoloesol

  • ymchwil

Safle 21

Bryneglwys

Eglwys Sant Tysilio

Wedi ei lleoli ar gyrion y pentref a’i hamgylchynu gan goed yw, mae eglwys Sant Tysilio wedi ei chysegru i’r sant Cymraeg a allai fod wedi sefydlu’r eglwys yma dri chant ar ddeg o flynyddoedd yn ôl. Mae’r adeilad presennol yn dyddio o’r 15fed ganrif yn bennaf, ac mae ychwanegiad o Oes Elizabeth yn dwyn i gof gysylltiad enwog ag America. Er bod ei thu mewn golau, siriol ac annwyl yn adlewyrchu gwaith adnewyddu sylweddol o gyfnod Fictoria, mae nifer o nodweddion hyn yn parhau yma, yn eu plith y ffenestr ddwyreiniol ganoloesol a’r crymdo uwchen yr allor. Yn fwy hynafol byth, y mae’r maen coffa, sydd wedi ei osod yn y capel ar ochr Iâl. Wedi ei gerfio â dail cywrain ac arysgrif dreuliedig, mae’n coffáu Tangwystyl, merch Ieuan ap Maredudd, a fu farw tua 1320: daeth yma Abaty Glyn y Groes.

Ychwanegwyd y capel, a wahenir o’r eglwys gan ddau biler enfawr o goed sydd wedi eu brasnaddu, tua 1575 gan Dr. Thomas Yale, Canghellor Archesgob Caergaint o dan y Frenhines Elizabeth I. Roedd Dr. Yale yn dod o Blas-yn-Iâl, gerllaw, a daeth aelod diweddarach o’i deulu – Elihu Yale (1649 – 1721) – yn gyfoethog iawn trwy fasnachu yn India. Fe’i ganed yn America (lle y bu i’w rieni Piwritanaidd ffoi rhag erledigaeth), a chynnorthwyodd i sefydu prifysgol enwocaf America. Felly, mae Prifysgol Yale wedi ei henwi ar ôl Cymro, yntau wedi’i enwi ar ôl ardal Iâl yn Sir Ddinbych.

Mae’r eglwys ar agor yn ystod golau dydd fel arfer

Tafarn

yn ôl i coppa

Eglwys Sant Tysilio, Bryneglwys

Eglwys Sant Tysilio, Bryneglwys

Eglwys Sant Tysilio, Bryneglwys

Eglwys Sant Tysilio, Bryneglwys