Mwynhewch Sir Ddinbych Ganoloesol

  • ymchwil

Safle 1a

Rhuthun

Eglwys San Pedr

Sefydlwyd Eglwys San Pedr gan John de Grey ym 1310 fel eglwys golegol, sef eglwys a oedd yn cynnwys cymuned o offeiriad – saith yn yr achos hwn.  (Daw’r gair o’r Lladin collegium).  Mae’r eglwys wedi newid llawer ers y cyfnod hwn, yn enwedig ers ei hadnewyddu ym 1854 – 9, pryd yr ychwanegwyd y meindwr sy’n ei nodweddu, a’r unig feindwr yn Nyffryn Clwyd.  Nodwedd fwyaf trawiadol eglwys San Pedr yw ei dau brif gorff, sy’n cynnwys dau ddarn hirsgwar o’r un hyd wedi eu hadeiladu ochr yn ochr ac sy’n cael eu gwahanu gan res o bileri.  Dyblwyd hirsgwar sengl yr eglwys tua diwedd y 14eg ganrif.  Er bod cynllun dau brif gorff yn anghyffredin yng ngweddill Prydain, roedd yn boblogaidd yn Nyffryn Clwyd ac mae’n nodwedd leol.  Mae 21 o eglwysi tebyg yn yr ardal.

 

Mae gan y ddau brif gorff do coed bendigedig, a ychwanegwyd yn gynnar yn ystod cyfnod y Tuduriaid (c.1500 – 40).  Mae to’r prif gorff gogleddol yn arbennig o gywrain, gyda thrawstiau addurnedig a thros 400 o baneli sy’n cynnwys amrywiaeth eang o ddyfeisiadau cerfiedig – blodau, bathodynnau a herodraethau teuluoedd barwnol.  Mae’r to deheuol, sy’n dyddio o gyfnod diweddarach, yn symlach, ac yn cynnwys paneli plaen o boglymau addurnedig (a rhan sydd wedi ei phaentio’n ddiweddar ger yr allor).

 

Ymhlith y cofebau niferus y mae dwy gofeb bres – sy’n brin iawn yng Nghymru.  Fe’u gwelir ar wal ogleddol prif gorff yr eglwys.  Mae’r ffigur ar ei ben ei hun yn cynrychioli Edward Goodman, masnachwr lliain a fu farw ym 1560, yn ei wisg fel Maer Rhuthun.  Fe’i gwelir eto ar yr ail gofeb bres, gyda’i wraig a’u  hwyth plentyn.  Bu yntau farw yn 84 oed a bu ei wraig farw yn 90 oed.  Coffheir eu hail fab, Gabriel Goodman mewn penddelw peintiedig trawiadol ger yr allor.  Roedd yn glerigwr o fri, yn gaplan i ‘Brif Weinidog’ y Frenhines Elizabeth, William Cecil, ac yn Ddeon San Steffan.  Bu’n hael iawn i’r dref a fu’n gartref iddo, a sefydlodd ysgol ramadeg ac ysbyty yn y ‘clôs’ y tu ôl i’r eglwys.  Yn ogystal, rhoddodd gefnogaeth ariannol i gyfieithu’r Beibl i’r Gymraeg (gweler Safle 35, Llanelwy).

Oriau agor Eglwys San Pedr: Ebrill – Awst 9.00 am – 5.00 pm

Atyniad twristaiddTafarnSiopSwyddfa'r PostGarej/PetrolCaffi/bwyty/man/ bwyta rhagor na thafarn

yn ôl i coppa

Gabriel Goodman